Dlaczego potrzebujemy nowego patriotyzmu?

wpis w: Publicystyka | 0

 

Jako stowarzyszenie Liberalni Demokraci nie odżegnujemy się od patriotyzmu. Kraj, w którym żyjemy jest dla nas ważny. Niezależnie od tego jak otwarte byłyby inne społeczności – to zawsze w jakimś sensie mieszkając poza „swoim” krajem, jest się do pewnego stopnia „obcym”. Szczególnie jeżeli jest się emigrantem z pierwszego pokolenia. Zrozumiałe są dla nas czysto emocjonalne argumenty na rzecz patriotyzmu. Jednak o tych w Polsce – kraju, który przez emocjonalno-romantyczną percepcję rzeczywistości elit wycierpiał naprawdę wiele, nie ma potrzeby, aby pisać o tych uczuciach w pozytywnym kontekście.

W maju zeszłego roku, nasz sympatyk Michał Sawczuk na łamach Liberté! opisał swoją koncepcję nowego patrioty. Nazwa oczywiście nawiązuje do nowej lewicy i prawicy. Podobnie jak one, patriotyzm również potrzebuje swojej unowocześnionej formy. Mamy przecież nowoczesny patriotyzm – zauważy spora część czytelników.

Odpuśćmy sobie nowoczesny patriotyzm

Dlaczego, nie bierzemy go pod uwagę? Z prostego względu – jest przegrane pojęcie, zostało sprowadzone zarówno przez jego zwolenników jak i przeciwników do „sprzątania kupek po psie” oraz płacenia podatków. Taki pragmatyczny patriotyzm posiada swoje zalety, nie odpowiada jednak w pełni na istniejące zapotrzebowanie. Nawet jeżeli przyznamy, że tego typu patriotyzm faktycznie jest potrzebny i słuszny, to niestety trudno sprawić, żeby był on dla kogokolwiek pociągający. Odpowiada wyłącznie na materialne zapotrzebowanie człowieka, ale nie przemawia do jego sfery emocjonalnej, a tym bardziej duchowej.

Właśnie dlatego potrzebny jest nowy patriotyzm. Wolny od społecznych lęków i resentymentów, nie zdominowany przez myślenie symboliczne, otwarty na pragmatyczne myślenie, ale rozumiejący znaczenie i wagę wartości. Nie może on być pozbawiony poczucia odpowiedzialności oraz przynależności do wspólnoty, ale musi posiadać w sobie przestrzeń na szeroko zakrojony indywidualizm. Nie bojący się miłości do ojczyzny, ale będącej jednocześnie motywacją do pozytywnego działania, rozwoju zarówno na poziomie indywidualnym jak i wspólnotowym. Powinien prowadzić więc do podejścia, że jeżeli kocham Polskę, to powinienem postarać się być jak najlepszym człowiekiem, ponieważ jej przyszłość jest zależna również ode mnie. Dlatego należy nie tyle odrzucić dotychczasowe modele patriotyzmu, ale wyłuskać z nich najlepsze cechy, odnosząc się krytycznie do ich negatywnych stron.

Miejsce Polski na świecie

Bardzo ważny jest stosunek nowego patriotyzmu do zjawiska globalizacji. W ramach niej, warto skupić się nie tyle na zagrożeniach, które z niej płyną, ale skupić się na szansach, które daje, starać się je wykorzystać, a tym samym wzmocnić znaczenie ojczyzny. Wynika to z czystej kalkulacji. Jakie znaczenie w skali globalnej ma Polska? Minimalne lub zerowe. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku Unii Europejskiej, którą jako Polska współtworzymy i jesteśmy jej częścią. Ten podmiot ma już znaczące znaczenie w skali międzynarodowej. Dosyć łatwo wyobrazić sobie, w jakim stopniu urosła by ranga UE gdyby przekształciła sie w Federację Europejską, z jednym kongresem, armią, wspólną dyplomacją i tak dalej.

Nowy patriota stoi więc przed pytaniem. Czy chce, aby jego kraj mógł partycypować w decyzjach jednego z najważniejszych podmiotów międzynarodowych, czy też woli wybrać dla niego większą suwerenność kosztem prawie całkowitej utraty jakiegokolwiek znaczenia. Osoba myśląca w kategoriach nowopatriotycznych zrozumie i w pewien sposób doceni argumenty na rzecz większej suwerenności, jednak nadal będzie zwolennikiem Federacji Europejskiej.

Odpowiedzialność – podstawa nowego patriotyzmu

Kluczem jest odpowiedzialność. Różnica pomiędzy patriotą, a nowym patriotą jest podobna jak pomiędzy dojrzałą osobą, a nastoletnią. Nowy patriota rozumie, że miłość do ojczyzny musi opierać się o podejmowanie racjonalnych, odpowiedzialnych decyzji. Podejmuje je jednak nie dlatego, że jest zblazowanym cynikiem, ale właśnie dlatego, że darzy Polskę i Polaków silnymi, pozytywnymi emocjami i chce dla nich jak najlepiej. Dlatego nie wybierze pochopnie czegoś co wydaje mu się intuicyjnie najlepsze, ale podejmie bardziej skalkulowaną decyzję.

Ważne są również dalsze konsekwencje wyniesienia odpowiedzialności na piedestał. Poczucie odpowiedzialności sprawia, że postawa nowopatriotyczna wymaga regularnego zaangażowania w życie społeczne, budowania relacji w ramach lokalnej społeczności oraz samorozwój. Rozwój jednostek jest tak ważny, ponieważ to one wybierają oraz są wybierane by piastować władzę. Jakość demokracji zależy od jakości społeczeństwa. Innymi słowy to my jesteśmy za nią odpowiedzialni. Im lepsze będziemy podejmowali decyzje, tym lepsza rzeczywistość będzie nas otaczała. Dlatego w dobie kryzysu  demokracji liberalnej, zamiast negować ją jako taką, należy spojrzeć krytycznie na własne działania i wziąć odpowiedzialność.

Nowy patriotyzm wyklucza więc patriotyzm sprowadzający się do krzyczenia propolskich haseł, werbalnych ataków na inne narody itp. Wyklucza jednak również patriotyzm, który miałby sprowadzać się wyłącznie do dobrego wychowania i płacenia podatków. Nowy patriotyzm zakłada organizowanie się społeczeństwa, jego jak największą partycypację w życiu politycznym, ciągłość kulturową, świadomość historyczną oraz liberalnie rozumianą solidarność wszystkich klas społecznych.

Jednocześnie nowy patriotyzm daleki jest od traktowania uczestnictwa w życiu publicznym jako wartości samej w sobie. Takie stawianie tej sprawy jest źródłem na ogół szkodliwego dla społeczeństwa oraz jakości życia politycznego populizmu. Właśnie dlatego tak ważny jest nacisk na rozwój na poziomie indywidualnym. Współczesna demokracja nie może bowiem istnieć bez obywateli posiadających odpowiedni zakres wiedzy, umiejętności, pokory oraz dozy samokrytycyzmu.

Zostaw Komentarz